Vluchtelingen: medeleven, grenzen en verantwoordelijkheid
Het zijn verschrikkelijke beelden die niemand onberoerd laten.
Vaak gaat het om mensen die hun land ontvluchten vanwege oorlog of vervolging. Maar er zijn ook mensen die hun geluk zoeken in Europa, aangetrokken door het beeld dat hier een beter bestaan mogelijk is.
Europa zoekt naar oplossingen
Europese politici buitelen over elkaar heen om met oplossingen te komen. Oplossingen die niet alleen effectief moeten zijn, maar ook laten zien dat zij geraakt zijn door het menselijke leed.
De media tonen dagelijks de meest schrijnende beelden. Veel inwoners van de welvarende Europese landen voelen zich daardoor schuldig, omdat zij leven in veiligheid en welvaart. Sommigen vinden daarom dat de grenzen volledig open zouden moeten staan voor iedereen die bescherming zoekt.
Meer dan 60 miljoen mensen op de vlucht
Volgens Vluchtelingen Werk Nederland waren er eind 2014 wereldwijd bijna 60 miljoen mensen op de vlucht: 8,3 miljoen meer dan een jaar eerder. Daarvan waren 19,5 miljoen mensen hun land ontvlucht, onder wie bijna 3,9 miljoen Syriërs. Daarnaast waren 38,2 miljoen mensen ontheemd binnen de grenzen van hun eigen land.
De UNHCR waarschuwde destijds dat de wereld afgleed naar een nieuw tijdperk van massale ontheemding. Oorlogen, conflicten en vervolging zorgden ervoor dat het aantal vluchtelingen en ontheemden een historisch record bereikte en nog steeds bleef toenemen.
Hoeveel kan een samenleving dragen?
De moeilijke vraag is hoeveel vluchtelingen een land kan opvangen zonder dat de samenleving onder druk komt te staan.
Ook in Nederland bestaan grote uitdagingen. Er is stille armoede, een tekort aan sociale huurwoningen en werk is niet voor iedereen vanzelfsprekend. Oudere werkzoekenden hebben het moeilijk doordat de WW is verkort en de pensioenleeftijd is verhoogd.
Daarnaast ontstaat maatschappelijke onrust wanneer vergunninghouders vanuit asielzoekerscentra voorrang krijgen op een sociale huurwoning, terwijl veel andere woningzoekenden soms jarenlang op een wachtlijst staan.
In de eerste helft van 2015 moesten ongeveer 14.000 vergunninghouders worden gehuisvest. In de tweede helft kwamen daar nog eens bijna 15.000 mensen bij. Voor de eerste helft van 2016 werd zelfs rekening gehouden met ongeveer 20.000 plaatsingen. Veel gemeenten gaven aan dat deze aantallen nauwelijks nog uitvoerbaar waren.
Ook culturele verschillen kunnen spanningen veroorzaken. Opvattingen over de positie van vrouwen, kleding, vrijheid en religie lopen soms sterk uiteen, waardoor wederzijds begrip en integratie extra inspanning vragen.
Opvang in de eigen regio
Een alternatief dat regelmatig wordt genoemd, is het versterken van opvang in de eigen regio.
Met de middelen die Europa besteedt aan noodhulp, opvang en ontwikkelingssamenwerking zou volgens deze gedachte veilige opvang dichter bij de landen van herkomst kunnen worden georganiseerd. Dat zou gevaarlijke overtochten over de Middellandse Zee kunnen verminderen, levens redden en het verdienmodel van mensensmokkelaars ondermijnen.
Daarnaast zou geïnvesteerd kunnen worden in stabiliteit, veiligheid en wederopbouw, zodat mensen uiteindelijk kunnen terugkeren naar hun eigen land zodra de omstandigheden dat toelaten.
Voor veel vluchtelingen biedt opvang in de regio bovendien voordelen. De afstand tot familie is kleiner, taal en cultuur zijn vertrouwder en een terugkeer is eenvoudiger wanneer de situatie verbetert.
Een politieke visie
Staatssecretaris Klaas Dijkhoff verwoordde destijds zijn visie als volgt:
"Vrijheid is een ideaal dat ik iedereen gun, maar ik heb niets met mooie idealistische, maar onpraktische en niet behapbare intenties. Iedere samenleving is begrensd. Daarbinnen moet je de vrijheid behouden. Ik wil niet per se zeggen dat iedereen die binnenkomt een bedreiging is voor de vrijheid, maar we hebben hier ook afgebakende afspraken. Niet iedereen kan zomaar toetreden, dan hef je de polis op. We zijn nu met 17 miljoen mensen; als er miljoenen bijkomen, zijn we niet meer hetzelfde land. Zo werkt het gewoon niet.
Dit hoekje van de wereld is vrij, maar dat is ook niet vanzelf gekomen. Daar hebben we eeuwen voor gevochten. Hopelijk lukt dat ook in andere werelddelen. Als we iedereen die de vrijheid bemint hiernaartoe halen, wordt het in andere landen nooit beter."
publicatie oktober 2015
